Dla prowadzących

STANDARD BEZPIECZEŃSTWA PSYCHOLOGICZNEGO

Dokument przekrojowy — obowiązuje we wszystkich modułach. Odwołania: [16] w modułach.

Źródła: SAMHSA (2014), 6 zasad podejścia trauma-informed [13]; UNESCO (2017) [6]. Materiał opiera się na podejściu trauma-informed oraz zasadach edukacji włączającej.

Dlaczego to potrzebne

Program dotyka tematów wrażliwych: granic i ich naruszeń, presji grupy, złości, konfliktu, lęku przed przyszłością. W grupie młodzieży z trudnościami w uczeniu się i funkcjonowaniu społecznym część uczestników może mieć za sobą trudne doświadczenia. Poniższy standard chroni uczestników i prowadzącego oraz zwiększa skuteczność zajęć.

Sześć zasad (za SAMHSA) w praktyce warsztatu

1. Bezpieczeństwo — sala bez publiczności z zewnątrz; jasne, przewidywalne reguły; prawo do pauzy.
2. Zaufanie i przejrzystość — prowadzący na starcie mówi, co będzie się działo i po co; żadnych „ukrytych testów".
3. Wsparcie rówieśnicze — rola obserwatora daje feedback wspierający, nie oceniający; normalizowanie trudności.
4. Współpraca i wzajemność — uczestnicy współtworzą kontrakt grupy; głos uczestnika ma znaczenie.
5. Upodmiotowienie, głos i wybór — każde ćwiczenie osobiste jest dobrowolne; można podać przykład „z życia kogoś", nie własny.
6. Wrażliwość na różnice — szacunek dla różnic kulturowych, płciowych, sprawności; brak zakładania „normy".

Kontrakt grupowy (do ustalenia na pierwszych zajęciach)

Propozycja zasad do wspólnego przyjęcia i wywieszenia w sali:

• Szanujemy siebie nawzajem — bez wyzwisk i ośmieszania.
• Co mówimy na sali, zostaje na sali (poufność, z wyjątkiem sytuacji zagrożenia — patrz niżej).
• Masz prawo powiedzieć „pas" i nie brać udziału w danym ćwiczeniu.
• Mówimy od siebie („ja czuję…"), nie oceniamy innych.
• Jedna osoba mówi, reszta słucha.
• Można poprosić o przerwę.

Zasady dla ćwiczeń z dotykiem i przestrzenią (dot. m.in. Modułu 3)

• Zawsze pytamy o zgodę przed dowolnym kontaktem fizycznym w scenkach; domyślnie ćwiczenia odgrywamy bez dotyku (można zaznaczać gesty symbolicznie).
• Instruktor koryguje pracę uczestnika (chwyt, ułożenie) tylko po zapowiedzi i za zgodą.

Praca z osobistymi treściami (dot. m.in. Modułów 3, 5, 6)

• Ćwiczenia typu „moja sytuacja", „co mnie odpala", „mój pierwszy krok" — dobrowolne; można pracować na przykładzie hipotetycznym.
• Nie drążymy szczegółów trudnych zdarzeń na forum. Skupiamy się na umiejętności, nie na relacjonowaniu traumy.

Techniki oddechowe i regulacji — nota ostrożnościowa (dot. Modułów 3, 5)

• U części osób intensywne skupienie na oddechu może nasilać napięcie/lęk. Zawsze podajemy alternatywę (np. liczenie obiektów, napięcie–rozluźnienie, ruch) i informujemy: „jeśli oddech Ci nie pomaga, wybierz inną technikę — to normalne".

Wyjście z ról i debriefing (po każdej symulacji)

• Po scenkach: symboliczne „zrzucenie roli" (otrzepanie rąk, powiedzenie „jestem znowu sobą, [imię]").
• Krótkie omówienie: „co było trudne?", „jak zareagowało ciało?" — bez oceniania osób.
• (Wzorzec obecny już w Module 5 — rozszerzamy na wszystkie moduły z symulacjami: M2, M3, M4.)

Procedura reagowania na ujawnienie trudnej treści / sygnał zagrożenia

1. Zatrzymaj eskalację, zadbaj o spokój grupy (można ogłosić krótką przerwę).
2. Nie diagnozuj, nie wypytuj publicznie; okaż spokój i wsparcie.
3. Porozmawiaj indywidualnie po zajęciach; poinformuj o dostępnym wsparciu.
4. Przekaż do specjalisty zgodnie z procedurami placówki (pedagog/psycholog szkolny, wychowawca).
5. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia — działaj zgodnie z procedurami placówki i powiadom odpowiednie osoby/służby. Poufność grupy nie obejmuje sytuacji zagrożenia — poinformuj o tym uczestników przy zawieraniu kontraktu.

Wsparcie zewnętrzne (do uzupełnienia lokalnie)

Prowadzący przygotowuje przed cyklem listę lokalnych i krajowych punktów wsparcia (pedagog/psycholog placówki; poradnia psychologiczno-pedagogiczna; telefon zaufania dla dzieci i młodzieży). [Do uzupełnienia aktualnymi, zweryfikowanymi danymi kontaktowymi — pozostawiono jako pole decyzji placówki, aby nie podawać niepotwierdzonych numerów.]

DOSTĘPNOŚĆ I PROJEKTOWANIE UNIWERSALNE (UDL)

Dokument przekrojowy — obowiązuje we wszystkich modułach.

Źródła: CAST UDL 3.0 [7]; UNESCO (2017) [6]; W3C WCAG 2.1 [8]. Materiał opiera się na zasadach UDL, edukacji włączającej i dostępności cyfrowej.

Trzy zasady UDL i ich zastosowanie w programie

1. Wiele sposobów zaangażowania — dawaj wybór (temat scenki, rola, praca w parze vs indywidualnie); wyjaśniaj sens ćwiczenia; doceniaj wysiłek, nie tylko efekt.
2. Wiele sposobów reprezentacji — instrukcje podawaj jednocześnie ustnie, na piśmie i wizualnie (na tablicy/kartach z ikonami); używaj prostego języka; kluczowe pojęcia zapisuj i ilustruj.
3. Wiele sposobów działania i ekspresji — pozwól odpowiadać mówiąc, pisząc, rysując, wskazując symbol lub pokazując gestem.

Uniwersalne dostosowania (stosuj we wszystkich modułach)

• Łatwy język: krótkie zdania, konkretne przykłady, jedno polecenie naraz; sprawdzaj zrozumienie parafrazą.
• Instrukcja wielokanałowa: mów + pokaż + zapisz; zostaw instrukcję widoczną przez całe ćwiczenie.
• Więcej czasu: dopuszczaj wydłużony czas na zadania pisemne; nie wymuszaj tempa.
• Alternatywa dla pisania: zamiast wypełniania arkusza — rozmowa z prowadzącym/parą, dyktowanie, zaznaczanie gotowych opcji, rysunek, symbole/emotki.
• Redukcja przeciążenia: dziel zadania na mniejsze kroki; ograniczaj bodźce; zapowiadaj zmiany i czas („zostało 5 minut").
• Karty i materiały wizualne: informacja nie tylko kolorem — dodawaj ikonę i etykietę tekstową (WCAG 1.4.1); duża, bezszeryfowa czcionka; wysoki kontrast.
• Wybór formy udziału: praca w mniejszej grupie/parze jako alternatywa dla forum; możliwość obserwowania przed włączeniem się.
• Przewidywalność: stała struktura zajęć (powitanie → ćwiczenie → omówienie → runda), plan zajęć widoczny.

Dostępność materiałów cyfrowych i strony WWW (Etap 9)

• Struktura nagłówków, teksty alternatywne obrazów, kontrast ≥ 4.5:1, obsługa klawiaturą, czytelne nazwy plików i opisy do pobrania, wersja mobilna (zgodnie z WCAG 2.1 [8]).

Uwaga

Dostosowania nie obniżają celów — zmieniają drogę dojścia do nich (zasada UDL). Warianty konkretnych ćwiczeń podano w sekcji „Możliwe modyfikacje" każdego modułu.

Materiały i lista zakupowa (dla prowadzącego)

Materiały uporządkowane według modułów. Dostępność: karty i materiały wizualne — kolor + ikona + etykieta tekstowa [8].

Materiały wg modułów

• Moduł 1: zestawy kart „Grafik Dobowy" (4 komplety, patrz załączniku kart „Grafik Dobowy”); opcjonalnie wydrukowane harmonogramy doby; arkusz „Plan dnia"; kalkulatory (opcjonalnie, dostępność).
• Moduł 2: przygotowana instrukcja techniczna; karty ról (Pracownik, Szef, Obserwator); karty „Parafraza", „Fakt/Problem".
• Moduł 3: taśma malarska lub sznurek (linia na podłodze); karty sytuacji (ikona+etykieta); piłeczki antystresowe (opcjonalnie); karty „OK/STOP" (wariant anonimowy).
• Moduł 4: 4 zestawy: po 10 kartek A4, taśma klejąca, 10 słomek; długopis/mały przedmiot na szczyt wieży; stoper; rekwizyty branżowe (tace, atrapa terminala, grzebienie, szczotki, ręczniki, fartuchy, identyfikatory ról — symbolicznie).
• Moduł 5: kartki A4, pisaki; wydrukowane i pocięte paski scenek A/B; karty „Mapa wyzwalaczy", „3 kroki".
• Moduł 6: kartki A4, długopisy; arkusze „Ukryte portfolio", „Mój pierwszy krok"; przykładowy szablon CV (opcjonalnie).

Materiały dla uczestników (przekrojowo)

Kartki do notatek; arkusze: planowanie dnia, mapowanie emocji i wyzwalaczy, plan pierwszego kroku zawodowego, praca indywidualna/refleksja (wzory: arkuszach uczestnika).

Materiały plastyczne i organizacyjne

Nożyczki, taśma klejąca, taśma malarska, laminator + folie (opcjonalnie), papier kolorowy (czerwony, żółty, zielony, fioletowy, szary).

Zbiorcza lista zakupowa (6 modułów)

Papier i wydruki: 1–2 ryzy A4; kolorowy papier techniczny (czerwony, żółty, zielony, fioletowy, szary); tusz/toner.

Biuro: markery suchościeralne, długopisy, ołówki, nożyczki, taśma klejąca, taśma malarska.

Warsztat: słomki, sznurek, piłeczki antystresowe.

Rekwizyty symulacji: fartuchy, tace, grzebienie, szczotki, ręczniki, atrapa terminala płatniczego.

Sprzęt: tablica, stoper/telefon, laminator (opcjonalnie), kalkulatory (opcjonalnie, dostępność).

Uwaga o ikonach

Darmowe, profesjonalne ikony (np. Flaticon, Canva) na etapie przygotowania kart — utrzymaj spójny styl; każda karta: kolor + ikona + nazwa.

ZAŁĄCZNIK — Pakiet kart „Grafik Dobowy" (Moduł 1)

Pakiet opisuje zasady przygotowania i użycia kart w Module 1.

Koncepcja i zasady druku

Karty na grubym papierze technicznym; kodowanie kolorem + ikoną + etykietą tekstową (nie samym kolorem — WCAG 1.4.1 [8]). Styl: czytelne, techniczne ikony (np. Flaticon/Canva na etapie przygotowania). Laminowanie zalecane. Przygotuj 4 komplety (po jednym na zespół).

Zasady gry (wersja ujednolicona — , B1)

Doba = 24 godziny.

Zadanie zespołu: ułożyć plan dnia dorosłego pracownika z kart, tak by:

1. użyć wszystkich kart czerwonych (obowiązkowe: Sen, Praca, Poranek);
2. rozpocząć Pracę o 7:00 i doliczyć Dojazd (kartę Dojazd użyć dwa razy — tam i z powrotem);
3. wypełnić resztę doby kartami żółtymi i zieloną (pamiętać o posiłkach); można użyć szarych (Szybki Obiad — oszczędność czasu; Nadgodziny — więcej zarobku kosztem czasu wolnego);
4. zsumować czas; jeśli suma przekracza 24 godziny — zrezygnować z części aktywności i uzasadnić wybór.

Zestaw kart (dla jednego zespołu)

Karty CZERWONE — obowiązkowe (baza dnia)

Karty ŻÓŁTE — obowiązki domowe i logistyka

Karta FIOLETOWA — sytuacja losowa

Karta ZIELONA — relaks i zdrowie psychiczne

Karty SZARE — alternatywy i zmiana strategii

Wskazówka dla prowadzącego „po kosztach, a profesjonalnie"

Druk na kolorowym papierze technicznym (czerwony, żółty, fioletowy, zielony, szary) + spójne, czytelne ikony + laminowanie. Dostępność: obok koloru zawsze nazwa i ikona, duża czcionka, wysoki kontrast.

Powiązane rekwizyty (z „Materiały do Projektu")

Do Modułu 1: opcjonalnie wydrukowane harmonogramy doby, kalkulatory. Pełna lista zakupowa — w materiałach do pobrania (materiały prowadzącego).