MODUŁ 6 — Mam wpływ: praca, przyszłość, inicjatywa

1. Tytuł

Moduł 6: „Mam wpływ — praca, przyszłość, inicjatywa".

2. Cel modułu

Wzmocnienie poczucia sprawczości zawodowej i wiary w siebie jako pracownika; zrozumienie realnych oczekiwań rynku pracy bez idealizowania; pobudzenie do bezpiecznej inicjatywy i zaplanowanie pierwszego kroku po szkole.

3. Grupa docelowa

Młodzież. W tym osoby z trudnościami w uczeniu się i funkcjonowaniu społecznym.

4. Czas trwania

Blok deklarowany jako 180 min (3 h zegarowe), 5 scenariuszy + przerwa 15 min. Wariant „lekcyjny": 4 lekcje 45 min.

Uwaga organizacyjna: suma czasów scenariuszy wynosi 190 min. Prowadzący może przyjąć 190 min albo skrócić wybrany element o 10 min przed zajęciami.

5. Efekty uczenia się

Uczestnik:

• E1. wymienia uniwersalne fundamenty „dobrego pracownika" (punktualność, zaangażowanie, chęć nauki) jako kwestię decyzji, nie talentu;
• E2. proponuje ≥3 przykłady „inicjatywy bez ryzyka" w wybranym miejscu pracy;
• E3. mapuje własne zasoby/mocne strony („ukryte portfolio") i przekłada je na język pracy;
• E4. formułuje konkretny, wykonalny „pierwszy krok po szkole" z zasobami i przeszkodą.

6. Wymagane materiały

Tablica + markery; czyste kartki A4; długopisy. Arkusz „Ukryte portfolio"; arkusz „Mój pierwszy krok"; kontrakt grupy.

7. Przygotowanie prowadzącego

Przygotuj neutralne, wspierające przykłady (bez wulgaryzmów); przygotuj wzory arkuszy i wariant mówiony; przygotuj temat wrażliwy (lęk przed przyszłością) zgodnie ze Standardem bezpieczeństwa.

8. Przebieg zajęć krok po kroku (5 scenariuszy)

SCENARIUSZ 1: Rozgrzewka i mity „Dobrego Pracownika" (35 min)

Cele: zaangażowanie i skan nastawienia; uniwersalne fundamenty pracownicze; „dobry pracownik" to decyzje i nawyki, nie wrodzony talent.

• Rozgrzewka „Praca marzeń kontra koszmar" (15 min): każdy podaje jedną rzecz kojarzącą się z pracą marzeń i jedną — z koszmarem. Prowadzący zbiera emocje związane z pracą.
• Ćwiczenie „Dobry pracownik — co to znaczy?" (20 min): dwie kolumny: „Pracownik, z którym chcę pracować" / „Pracownik, którego zaraz zwolnię". Dyskusja z obserwacji uczestników; zapis haseł.
• Mini-wykład: prowadzący zakreśla: Punktualność, Zaangażowanie, Chęć nauki i komentuje: „Często myślimy, że świetny pracownik to ktoś z trzema dyplomami i pięcioma językami. Nieprawda. Szefowie i zespół najbardziej cenią rzeczy darmowe, zależne tylko od was: punktualność — szacunek do czasu innych; zaangażowanie — robienie roboty porządnie, nie byle jak. Jeśli czegoś nie umiesz, ale przychodzisz na czas i chcesz się uczyć, jesteś na rynku pracy wart więcej niż ktoś zdolny, ale obrażony na cały świat". (Za Bandura [14], UNICEF [4].)

SCENARIUSZ 2: Inicjatywa bez ryzyka (45 min)

Cele: proaktywność bez ryzyka błędu; dostrzeganie małych usprawnień; praca w grupie i argumentacja.

• Wprowadzenie (10 min): „Wielu młodych boi się inicjatywy: 'nie odzywam się, bo coś schrzanię'. Jest jednak inicjatywa bez ryzyka — małe usprawnienia, które ułatwiają życie wszystkim. Widzisz, że klienci pytają o hasło do Wi-Fi? Zaproponuj karteczkę na stoliki. Nic nie ryzykujesz, a pokazujesz, że myślisz".
• Warsztat usprawnień (25 min): zespoły 3–4 os. wybierają realne miejsce pracy (warsztat, salon, sklep, kawiarnia) i wypisują ≥3 proste usprawnienia możliwe do wprowadzenia od zaraz, bez ryzyka budżetowego (porządek narzędzi, obsługa klienta, układ towaru, komunikacja).
• Prezentacja (10 min): reprezentanci przedstawiają pomysły; prowadzący ocenia realizm (nie osoby): „Udowodniliście, że macie realny wpływ na swoje miejsce pracy".

PRZERWA REGENERACYJNA (15 min)

SCENARIUSZ 3: Kapitał zawodowy — „Ukryte portfolio" (35 min)

Cele: zmapowanie mocnych stron (także spoza szkoły); przełamanie „nie mam doświadczenia, więc nic nie potrafię"; wartość umiejętności miękkich.

• Ćwiczenie indywidualne (20 min): „Największy błąd na starcie? Myślenie: 'moje CV jest puste'. Zróbmy remanent tego, co już macie". Uczestnicy wypisują zasoby w 3 kategoriach:
• Co potrafię ogarnąć szybko życiowo? (np. szybko wyszukuję informacje, montuję rolki, planuję czas, naprawię rower).
• W jakich sytuacjach ludzie proszą mnie o pomoc? (wysłuchanie, komputer, szybka organizacja, zimna krew w stresie).
• Moje cechy przydatne w pracy (upór, ciekawość, dokładność).
• Dobrowolne; wariant mówiony dla osób, którym trudno pisać.
• Runda i wnioski (15 min): prowadzący przekłada zasoby na język pracy („montaż rolek" → tworzenie contentu; „ludzie proszą o wysłuchanie" → empatia, praca z klientem). Wniosek: „Każdy ma kapitał startowy — kluczem jest go zauważyć".

SCENARIUSZ 4: „Mój pierwszy krok po szkole" (45 min)

Cele: przełożenie planów na konkretne działania; oswojenie lęku przed końcem szkoły; realny mini-plan. (Metoda małych kroków — Bandura [14].)

• Wprowadzenie (10 min): góra i schodki na tablicy. „Nie musisz wiedzieć, gdzie będziesz za 5 lat. Masz wiedzieć, jaki jest twój jeden konkretny pierwszy krok".
• Warsztat „Pierwszy krok" (20 min): uczestnicy odpowiadają na 4 pytania:
• CEL GŁÓWNY (co ma się stać zaraz po szkole?).
• MÓJ PIERWSZY KROK (jedna prosta rzecz w tym tygodniu).
• ZASOBY (kto/co pomoże?).
• POTENCJALNA PRZESZKODA (co mnie zatrzyma i jak to ominę?).
• Praca w parach: test realizmu (15 min): „życzliwy krytyk" sprawdza, czy krok jest prosty i konkretny (np. „Znajdę pracę" → „w czwartek wyślę 3 CV").

SCENARIUSZ 5: Podsumowanie i rundka sprawczości (15 min)

Cele: zebranie wniosków; publiczne zobowiązanie do pierwszego kroku.

• Runda końcowa (15 min): każdy kończy zdanie „Mój pierwszy krok po tych warsztatach to…". Prowadzący pilnuje, by deklaracje były przyziemne i realne. Podsumowanie: „Rynek pracy nie gryzie, pracodawcy to też ludzie. Macie konkretne umiejętności i to wy decydujecie, jak je wykorzystacie. Powodzenia!".

9. Instrukcje dla prowadzącego

Utrzymuj energiczny, wspierający ton bez wulgaryzmów i bez oceniania osób „leniwych". Temat „pustego CV"/lęku przed przyszłością traktuj delikatnie (Standard bezpieczeństwa). Zbieraj zobowiązania jako wsparcie, nie presję.

10. Ćwiczenia

1. „Praca marzeń kontra koszmar" (runda) — S1.
2. „Dobry pracownik" (dwie kolumny) — S1.
3. „Warsztat usprawnień" (grupowe) — S2.
4. „Ukryte portfolio" (indywidualne) — S3.
5. „Mój pierwszy krok" + test realizmu (para) — S4.

11. Pytania do refleksji

• Który fundament dobrego pracownika jest u mnie mocny, a który do wzmocnienia?
• Jaka mała inicjatywa jest możliwa w moim miejscu praktyk?
• Jaki jest mój realny pierwszy krok w tym tygodniu?

12. Materiały dla uczestników

Arkusz „Ukryte portfolio", arkusz „Mój pierwszy krok", karta „Inicjatywa bez ryzyka". Wzory znajdują się w sekcji Dla uczestników.

13. Sposób sprawdzenia efektów

14. Wskazówki dotyczące dostępności

Arkusze z wariantem mówionym/dyktowanym; przykłady wizualne; gotowe pola do zaznaczenia; więcej czasu; wzory CV jako szablon. Odwołania do Pracuj.pl/Canva jako przykłady narzędzi, nie wymóg. Stosuj zasady dostępności i UDL.

15. Możliwe modyfikacje ćwiczeń

„Ukryte portfolio" → wywiad w parze zamiast pisania. „Pierwszy krok" → wybór z listy gotowych przykładowych kroków. Publiczna deklaracja → zapis na kartce dla siebie, jeśli ktoś nie chce mówić na forum.

16. Zasady bezpieczeństwa psychologicznego

Temat przyszłości/„pustego CV" bywa lękotwórczy — dobrowolność dzielenia się, brak porównań, akcent na mocne strony. Deklaracje bez presji. Stosuj standard bezpieczeństwa psychologicznego.

17. Źródła

UNICEF [4], Bandura [14], CASEL [2], OECD [3], UDL [7]. Pełne dane bibliograficzne są w sekcji Bibliografia.