# MODUŁ 6 — Mam wpływ: praca, przyszłość, inicjatywa

## 1. Tytuł
Moduł 6: „Mam wpływ — praca, przyszłość, inicjatywa".

## 2. Cel modułu
Wzmocnienie poczucia sprawczości zawodowej i wiary w siebie jako pracownika; zrozumienie realnych oczekiwań rynku pracy bez idealizowania; pobudzenie do bezpiecznej inicjatywy i zaplanowanie pierwszego kroku po szkole.

## 3. Grupa docelowa
Młodzież. W tym osoby z trudnościami w uczeniu się i funkcjonowaniu społecznym.

## 4. Czas trwania
Blok deklarowany jako **180 min** (3 h zegarowe), 5 scenariuszy + przerwa 15 min. Wariant „lekcyjny": 4 lekcje 45 min.
> **Uwaga organizacyjna:** suma czasów scenariuszy wynosi 190 min. Prowadzący może przyjąć 190 min albo skrócić wybrany element o 10 min przed zajęciami.
## 5. Efekty uczenia się
Uczestnik:

- E1. wymienia uniwersalne fundamenty „dobrego pracownika" (punktualność, zaangażowanie, chęć nauki) jako kwestię decyzji, nie talentu;
- E2. proponuje ≥3 przykłady „inicjatywy bez ryzyka" w wybranym miejscu pracy;
- E3. mapuje własne zasoby/mocne strony („ukryte portfolio") i przekłada je na język pracy;
- E4. formułuje konkretny, wykonalny „pierwszy krok po szkole" z zasobami i przeszkodą.

## 6. Wymagane materiały
Tablica + markery; czyste kartki A4; długopisy. Arkusz „Ukryte portfolio"; arkusz „Mój pierwszy krok"; kontrakt grupy.

## 7. Przygotowanie prowadzącego
Przygotuj neutralne, wspierające przykłady (bez wulgaryzmów); przygotuj wzory arkuszy i wariant mówiony; przygotuj temat wrażliwy (lęk przed przyszłością) zgodnie ze Standardem bezpieczeństwa.

## 8. Przebieg zajęć krok po kroku (5 scenariuszy)

### SCENARIUSZ 1: Rozgrzewka i mity „Dobrego Pracownika" (35 min)
**Cele:** zaangażowanie i skan nastawienia; uniwersalne fundamenty pracownicze; „dobry pracownik" to decyzje i nawyki, nie wrodzony talent.

- **Rozgrzewka „Praca marzeń kontra koszmar" (15 min):** każdy podaje jedną rzecz kojarzącą się z pracą marzeń i jedną — z koszmarem. Prowadzący zbiera emocje związane z pracą.
- **Ćwiczenie „Dobry pracownik — co to znaczy?" (20 min):** dwie kolumny: „Pracownik, z którym chcę pracować" / „Pracownik, którego zaraz zwolnię". Dyskusja z obserwacji uczestników; zapis haseł.
  - **Mini-wykład:** prowadzący zakreśla: Punktualność, Zaangażowanie, Chęć nauki i komentuje: „Często myślimy, że świetny pracownik to ktoś z trzema dyplomami i pięcioma językami. **Nieprawda.** Szefowie i zespół najbardziej cenią rzeczy darmowe, zależne tylko od was: **punktualność** — szacunek do czasu innych; **zaangażowanie** — robienie roboty porządnie, nie byle jak. Jeśli czegoś nie umiesz, ale przychodzisz na czas i chcesz się uczyć, jesteś na rynku pracy wart więcej niż ktoś zdolny, ale obrażony na cały świat". *(Za Bandura [14], UNICEF [4].)*

### SCENARIUSZ 2: Inicjatywa bez ryzyka (45 min)
**Cele:** proaktywność bez ryzyka błędu; dostrzeganie małych usprawnień; praca w grupie i argumentacja.

- **Wprowadzenie (10 min):** „Wielu młodych boi się inicjatywy: 'nie odzywam się, bo coś schrzanię'. Jest jednak **inicjatywa bez ryzyka** — małe usprawnienia, które ułatwiają życie wszystkim. Widzisz, że klienci pytają o hasło do Wi-Fi? Zaproponuj karteczkę na stoliki. Nic nie ryzykujesz, a pokazujesz, że myślisz".
- **Warsztat usprawnień (25 min):** zespoły 3–4 os. wybierają realne miejsce pracy (warsztat, salon, sklep, kawiarnia) i wypisują ≥3 proste usprawnienia możliwe do wprowadzenia od zaraz, bez ryzyka budżetowego (porządek narzędzi, obsługa klienta, układ towaru, komunikacja).
- **Prezentacja (10 min):** reprezentanci przedstawiają pomysły; prowadzący ocenia **realizm** (nie osoby): „Udowodniliście, że macie realny wpływ na swoje miejsce pracy".

### PRZERWA REGENERACYJNA (15 min)

### SCENARIUSZ 3: Kapitał zawodowy — „Ukryte portfolio" (35 min)
**Cele:** zmapowanie mocnych stron (także spoza szkoły); przełamanie „nie mam doświadczenia, więc nic nie potrafię"; wartość umiejętności miękkich.

- **Ćwiczenie indywidualne (20 min):** „Największy błąd na starcie? Myślenie: 'moje CV jest puste'. Zróbmy remanent tego, co już macie". Uczestnicy wypisują zasoby w 3 kategoriach:
  - Co potrafię ogarnąć szybko życiowo? (np. szybko wyszukuję informacje, montuję rolki, planuję czas, naprawię rower).
  - W jakich sytuacjach ludzie proszą mnie o pomoc? (wysłuchanie, komputer, szybka organizacja, zimna krew w stresie).
  - Moje cechy przydatne w pracy (upór, ciekawość, dokładność).
  - **Dobrowolne**; wariant mówiony dla osób, którym trudno pisać.
- **Runda i wnioski (15 min):** prowadzący przekłada zasoby na język pracy („montaż rolek" → tworzenie contentu; „ludzie proszą o wysłuchanie" → empatia, praca z klientem). Wniosek: „Każdy ma kapitał startowy — kluczem jest go zauważyć".

### SCENARIUSZ 4: „Mój pierwszy krok po szkole" (45 min)
**Cele:** przełożenie planów na konkretne działania; oswojenie lęku przed końcem szkoły; realny mini-plan. *(Metoda małych kroków — Bandura [14].)*

- **Wprowadzenie (10 min):** góra i schodki na tablicy. „Nie musisz wiedzieć, gdzie będziesz za 5 lat. Masz wiedzieć, jaki jest twój jeden konkretny pierwszy krok".
- **Warsztat „Pierwszy krok" (20 min):** uczestnicy odpowiadają na 4 pytania:
  - **CEL GŁÓWNY** (co ma się stać zaraz po szkole?).
  - **MÓJ PIERWSZY KROK** (jedna prosta rzecz w tym tygodniu).
  - **ZASOBY** (kto/co pomoże?).
  - **POTENCJALNA PRZESZKODA** (co mnie zatrzyma i jak to ominę?).
- **Praca w parach: test realizmu (15 min):** „życzliwy krytyk" sprawdza, czy krok jest prosty i konkretny (np. „Znajdę pracę" → „w czwartek wyślę 3 CV").

### SCENARIUSZ 5: Podsumowanie i rundka sprawczości (15 min)
**Cele:** zebranie wniosków; publiczne zobowiązanie do pierwszego kroku.

- **Runda końcowa (15 min):** każdy kończy zdanie „Mój pierwszy krok po tych warsztatach to…". Prowadzący pilnuje, by deklaracje były przyziemne i realne. Podsumowanie: „Rynek pracy nie gryzie, pracodawcy to też ludzie. Macie konkretne umiejętności i to wy decydujecie, jak je wykorzystacie. Powodzenia!".

## 9. Instrukcje dla prowadzącego
Utrzymuj energiczny, wspierający ton **bez wulgaryzmów** i bez oceniania osób „leniwych". Temat „pustego CV"/lęku przed przyszłością traktuj delikatnie (Standard bezpieczeństwa). Zbieraj zobowiązania jako wsparcie, nie presję.

## 10. Ćwiczenia

1. „Praca marzeń kontra koszmar" (runda) — S1.
2. „Dobry pracownik" (dwie kolumny) — S1.
3. „Warsztat usprawnień" (grupowe) — S2.
4. „Ukryte portfolio" (indywidualne) — S3.
5. „Mój pierwszy krok" + test realizmu (para) — S4.

## 11. Pytania do refleksji

- Który fundament dobrego pracownika jest u mnie mocny, a który do wzmocnienia?
- Jaka mała inicjatywa jest możliwa w moim miejscu praktyk?
- Jaki jest mój realny pierwszy krok w tym tygodniu?

## 12. Materiały dla uczestników
Arkusz „Ukryte portfolio", arkusz „Mój pierwszy krok", karta „Inicjatywa bez ryzyka". Wzory znajdują się w sekcji Dla uczestników.

## 13. Sposób sprawdzenia efektów
| Efekt | Jak sprawdzamy |
|-------|----------------|
| E1 | Uczestnik wskazuje ≥2 fundamenty i uzasadnia „decyzja, nie talent" |
| E2 | Grupa podaje ≥3 realne usprawnienia bez ryzyka |
| E3 | Wypełnione/omówione „ukryte portfolio" (≥3 zasoby) |
| E4 | Arkusz „pierwszy krok" spełnia kryterium konkretności (test „życzliwego krytyka") |

## 14. Wskazówki dotyczące dostępności
Arkusze z wariantem mówionym/dyktowanym; przykłady wizualne; gotowe pola do zaznaczenia; więcej czasu; wzory CV jako szablon. Odwołania do Pracuj.pl/Canva jako **przykłady narzędzi**, nie wymóg. Stosuj zasady dostępności i UDL.

## 15. Możliwe modyfikacje ćwiczeń
„Ukryte portfolio" → wywiad w parze zamiast pisania. „Pierwszy krok" → wybór z listy gotowych przykładowych kroków. Publiczna deklaracja → zapis na kartce dla siebie, jeśli ktoś nie chce mówić na forum.

## 16. Zasady bezpieczeństwa psychologicznego
Temat przyszłości/„pustego CV" bywa lękotwórczy — dobrowolność dzielenia się, brak porównań, akcent na mocne strony. Deklaracje bez presji. Stosuj standard bezpieczeństwa psychologicznego.

## 17. Źródła
UNICEF [4], Bandura [14], CASEL [2], OECD [3], UDL [7]. Pełne dane bibliograficzne są w sekcji Bibliografia.

---