MODUŁ 5 — Konflikty i emocje: jak nie wybuchać

1. Tytuł

Moduł 5: „Konflikty i emocje — jak nie wybuchać".

2. Cel modułu

Nauka rozpoznawania i nazywania emocji w stresie; poznanie technik obniżania napięcia i unikania agresji lub wycofania; zdobycie umiejętności konstruktywnego rozwiązywania sporów rówieśniczych i zawodowych.

3. Grupa docelowa

Młodzież. W tym osoby z trudnościami w uczeniu się i funkcjonowaniu społecznym.

4. Czas trwania

Blok 180 min (3 h zegarowe), 5 scenariuszy + przerwa 15 min. Wariant „lekcyjny": 4 lekcje 45 min (S1+S2 / S3 / S4 / S5 + bufor).

5. Efekty uczenia się

Uczestnik:

• E1. wyjaśnia konflikt jako zderzenie potrzeb i rozpoznaje dwie ślepe uliczki (wybuch/zamrożenie);
• E2. identyfikuje własne wyzwalacze i łączy sygnał z ciała z automatyczną myślą;
• E3. buduje komunikat w 3 krokach (fakt → „ja"/emocja → prośba);
• E4. stosuje 3 kroki w symulacji z rówieśnikiem i z osobą w hierarchii (szef).

6. Wymagane materiały

Tablica + markery; czyste kartki A4; długopisy/pisaki; wydrukowane i pocięte opisy scenek (Symulacja A i B). Karta „Mapa wyzwalaczy"; karta „3 kroki"; kontrakt grupy.

7. Przygotowanie prowadzącego

Zapoznaj się ze standardzie bezpieczeństwa psychologicznego (praca z osobistą złością/wyzwalaczami). Przygotuj wariant mówiony/symbolowy „Mapy wyzwalaczy" (dla osób z dysgrafią). Zachowaj obecne w oryginale wyjście z ról i debriefing jako standard.

8. Przebieg zajęć krok po kroku (5 scenariuszy)

SCENARIUSZ 1: Wstęp i anatomia konfliktu (30 min)

Cele: bezpieczna atmosfera i skan samopoczucia; konflikt jako zderzenie potrzeb; dwie skrajności (wybuch/zamrożenie).

• Rozgrzewka „Mój dzisiejszy kolor" (15 min): każdy nazywa kolor oddający jego stan i krótko opowiada (np. „czerwony — energia, ale poirytowanie, bo uciekł mi autobus"). Prowadzący dba o nieprzerywanie i akceptuje każdy stan.
• Mini-wykład z dyskusją (15 min): schemat Impuls → Wybór → Reakcja. Trzy punkty:
• Konflikt to nie wojna — to zderzenie potrzeb: przykład (chcę spokoju / ktoś chce kontaktu). „Ani spokój, ani kontakt nie są złe, ale cele się zderzyły". (Korekta literówki „vaše cele" → „cele"; A10.)
• Emocje to kontrolki w aucie: złość jak czerwona lampka — sygnał „coś jest nie tak"; „to, co z nią zrobisz, to twoja odpowiedzialność".
• Dwie ślepe uliczki: Wybuch (agresja — chwilowa ulga, zniszczona relacja) i Zamrożenie (wycofanie — druga strona nie wie, a ciebie zżera stres).
• Pytania aktywizujące: „Którą ścieżkę wybierasz na automacie? Co jest najtrudniejsze? Znasz kogoś, kto rozwiązuje konflikt bez krzyku — jak to robi?".
• Podsumowanie: „Nauczymy się trzeciej drogi — ani agresor, ani milcząca ofiara".

SCENARIUSZ 2: „Co mnie odpala?" (45 min)

Cele: identyfikacja osobistych wyzwalaczy; połączenie sygnałów ciała z myślami; różnice indywidualne.

• Mapa wyzwalaczy (20 min): kartka; w środku „MÓJ WYZWALACZ", cztery strzałki: Sytuacja, Ludzie, Myśli, Ciało. Uczestnik opisuje jedną konkretną sytuację z ostatnich tygodni (wściekłość/irytacja/bezradność). Dobrowolne; można pracować na przykładzie hipotetycznym.
• Dyskusja i podsumowanie (25 min): chętni dzielą się; prowadzący grupuje wyzwalacze (np. „niesprawiedliwość", „krytyka", „naruszenie prywatności"). Akcent na CIAŁO: „Ciało wie pierwsze — jeśli złapiesz ten sygnał, zyskasz ułamek sekundy na wybór reakcji". (Za Gross [12].)

PRZERWA REGENERACYJNA (15 min)

SCENARIUSZ 3: Narzędziownik — 3 kroki wyjścia z konfliktu (35 min)

Cele: narzędzie komunikacyjne; zamiana komunikatu „TY" na „JA"; mówienie o potrzebach wprost. (Za Gordon [9], Rosenberg [11]; nawiązuje do „Komunikatu o faktach" z Modułu 2 — wspólny słownik, A8.)

• Prezentacja metody (15 min):
• Krok 1 — fakty (jak kamera): NIE „Znowu robisz syf" → TAK „Widzę, że twoje rzeczy leżą na moim biurku".
• Krok 2 — emocja (komunikat „JA"): NIE „Wkurzasz mnie!" → TAK „Denerwuję się, bo nie mam jak odrobić lekcji".
• Krok 3 — konkretna prośba: NIE „Weź się ogarnij" → TAK „Proszę, przełóż te rzeczy na swoją półkę w ciągu 10 minut".
• Trening w parach (20 min): krótkie sytuacje (spóźnienie kolejny raz; ktoś bierze prywatną rzecz bez pytania; przerywanie w pół zdania). Prowadzący pilnuje czystych faktów w Kroku 1 i wykonalnych próśb w Kroku 3.

SCENARIUSZ 4: Symulacje i praktyka (40 min)

Cele: zastosowanie 3 kroków w kontrolowanym stresie; asertywność wobec rówieśnika i hierarchii; doświadczenie emocji przy stawianiu granic.

• Podział i przygotowanie (10 min): grupy 3–4 os.; losują pasek ze scenką; wybierają 2 „aktorów", reszta „reżyseruje" i pilnuje metody.
• Odgrywanie (30 min):
• Symulacja A (uczeń–uczeń): wspólny projekt na ocenę; jeden od 2 tygodni nie przesłał swojej części i ignoruje wiadomości. Poszkodowany stawia granicę i egzekwuje pracę 3 krokami, bez wyzywania, ale nie odpuszczając.
• Symulacja B (pracownik–pracodawca): menadżer wpisuje w grafik na niedzielny wieczór mimo zgłoszonych egzaminów; ucina: „Jak się nie podoba, mam dziesięciu na twoje miejsce". Pracownik reaguje asertywnie (np. propozycja zamiany zmian) 3 krokami, bez płaczu/krzyku.
• Po każdej scence — mini wyjście z roli.

SCENARIUSZ 5: Podsumowanie i debriefing (15 min)

Cele: wyjście z ról i obniżenie napięcia; ewaluacja i osobiste wnioski.

• Wyjście z ról (10 min): głęboki oddech, symboliczne „zrzucenie ról" (otrzepanie rąk/nóg). Pytania: „Jak to jest używać 3 kroków wobec trudnego szefa/leniwego kolegi? Jak reagowało ciało?".
• Runda końcowa (5 min): każdy kończy zdanie „Dzisiaj zabieram ze sobą…" lub „Najbardziej zaskoczyło mnie, że…". Podziękowanie za odwagę i otwartość.

9. Instrukcje dla prowadzącego

Model wyjścia z ról i akceptacji każdego „koloru" to mocna strona modułu — stosuj jako standard także w innych modułach. Nie drąż trudnych treści osobistych; skupiaj się na umiejętności. Pilnuj dobrowolności mapy wyzwalaczy.

10. Ćwiczenia

1. „Mój dzisiejszy kolor" (runda) — S1.
2. „Mapa wyzwalaczy" (indywidualne) — S2.
3. „3 kroki" w parach — S3.
4. Symulacje A i B (role-play) — S4.
5. Wyjście z ról + runda — S5.

11. Pytania do refleksji

• Co najczęściej mnie „odpala" i jak wcześnie to zauważam?
• Kiedy wybieram wybuch, a kiedy zamrożenie?
• Która z 3 kroków sprawia mi największą trudność?

12. Materiały dla uczestników

Karta „Mapa wyzwalaczy", karta „3 kroki" (z przykładami), paski scenek A/B. Wzory znajdują się w sekcji Dla uczestników.

13. Sposób sprawdzenia efektów

14. Wskazówki dotyczące dostępności

„Mapa wyzwalaczy" — wariant mówiony/symbolowy (emotki, wskazanie na sylwetce) dla osób z dysgrafią; instrukcje pisane + wizualne; scenki czytane z paska; więcej czasu. Stosuj zasady dostępności i UDL.

15. Możliwe modyfikacje ćwiczeń

Mapa → rozmowa z prowadzącym zamiast pisania. Scenki → z gotowym szkieletem dialogu. „Kolor" → wskazanie koloru na palecie bez opowiadania, jeśli ktoś nie chce mówić.

16. Zasady bezpieczeństwa psychologicznego

Debriefing i wyjście z ról już obecne — utrzymane jako wzorzec. Dodatkowo: dobrowolność pracy z własną złością, procedura reagowania na ujawnienia, nota ostrożnościowa do technik regulacji. Stosuj standard bezpieczeństwa psychologicznego.

17. Źródła

CASEL [2], Gross [12], Gordon [9], Rosenberg [11], SAMHSA [13], UDL [7]. Pełne dane bibliograficzne są w sekcji Bibliografia.