# MODUŁ 5 — Konflikty i emocje: jak nie wybuchać

## 1. Tytuł
Moduł 5: „Konflikty i emocje — jak nie wybuchać".

## 2. Cel modułu
Nauka rozpoznawania i nazywania emocji w stresie; poznanie technik obniżania napięcia i unikania agresji lub wycofania; zdobycie umiejętności konstruktywnego rozwiązywania sporów rówieśniczych i zawodowych.

## 3. Grupa docelowa
Młodzież. W tym osoby z trudnościami w uczeniu się i funkcjonowaniu społecznym.

## 4. Czas trwania
Blok **180 min** (3 h zegarowe), 5 scenariuszy + przerwa 15 min. Wariant „lekcyjny": 4 lekcje 45 min (S1+S2 / S3 / S4 / S5 + bufor).

## 5. Efekty uczenia się
Uczestnik:

- E1. wyjaśnia konflikt jako zderzenie potrzeb i rozpoznaje dwie ślepe uliczki (wybuch/zamrożenie);
- E2. identyfikuje własne wyzwalacze i łączy sygnał z ciała z automatyczną myślą;
- E3. buduje komunikat w 3 krokach (fakt → „ja"/emocja → prośba);
- E4. stosuje 3 kroki w symulacji z rówieśnikiem i z osobą w hierarchii (szef).

## 6. Wymagane materiały
Tablica + markery; czyste kartki A4; długopisy/pisaki; wydrukowane i pocięte opisy scenek (Symulacja A i B). Karta „Mapa wyzwalaczy"; karta „3 kroki"; kontrakt grupy.

## 7. Przygotowanie prowadzącego
Zapoznaj się ze standardzie bezpieczeństwa psychologicznego (praca z osobistą złością/wyzwalaczami). Przygotuj wariant mówiony/symbolowy „Mapy wyzwalaczy" (dla osób z dysgrafią). Zachowaj obecne w oryginale **wyjście z ról i debriefing** jako standard.

## 8. Przebieg zajęć krok po kroku (5 scenariuszy)

### SCENARIUSZ 1: Wstęp i anatomia konfliktu (30 min)
**Cele:** bezpieczna atmosfera i skan samopoczucia; konflikt jako zderzenie potrzeb; dwie skrajności (wybuch/zamrożenie).

- **Rozgrzewka „Mój dzisiejszy kolor" (15 min):** każdy nazywa kolor oddający jego stan i krótko opowiada (np. „czerwony — energia, ale poirytowanie, bo uciekł mi autobus"). Prowadzący dba o nieprzerywanie i akceptuje każdy stan.
- **Mini-wykład z dyskusją (15 min):** schemat Impuls → Wybór → Reakcja. Trzy punkty:
  - *Konflikt to nie wojna — to zderzenie potrzeb:* przykład (chcę spokoju / ktoś chce kontaktu). „Ani spokój, ani kontakt nie są złe, ale **cele się zderzyły**". *(Korekta literówki „vaše cele" → „cele"; A10.)*
  - *Emocje to kontrolki w aucie:* złość jak czerwona lampka — sygnał „coś jest nie tak"; „to, co z nią zrobisz, to twoja odpowiedzialność".
  - *Dwie ślepe uliczki:* **Wybuch** (agresja — chwilowa ulga, zniszczona relacja) i **Zamrożenie** (wycofanie — druga strona nie wie, a ciebie zżera stres).
  - **Pytania aktywizujące:** „Którą ścieżkę wybierasz na automacie? Co jest najtrudniejsze? Znasz kogoś, kto rozwiązuje konflikt bez krzyku — jak to robi?".
  - Podsumowanie: „Nauczymy się trzeciej drogi — ani agresor, ani milcząca ofiara".

### SCENARIUSZ 2: „Co mnie odpala?" (45 min)
**Cele:** identyfikacja osobistych wyzwalaczy; połączenie sygnałów ciała z myślami; różnice indywidualne.

- **Mapa wyzwalaczy (20 min):** kartka; w środku „MÓJ WYZWALACZ", cztery strzałki: **Sytuacja, Ludzie, Myśli, Ciało**. Uczestnik opisuje jedną konkretną sytuację z ostatnich tygodni (wściekłość/irytacja/bezradność). **Dobrowolne**; można pracować na przykładzie hipotetycznym.
- **Dyskusja i podsumowanie (25 min):** chętni dzielą się; prowadzący grupuje wyzwalacze (np. „niesprawiedliwość", „krytyka", „naruszenie prywatności"). Akcent na CIAŁO: „Ciało wie pierwsze — jeśli złapiesz ten sygnał, zyskasz ułamek sekundy na wybór reakcji". *(Za Gross [12].)*

### PRZERWA REGENERACYJNA (15 min)

### SCENARIUSZ 3: Narzędziownik — 3 kroki wyjścia z konfliktu (35 min)
**Cele:** narzędzie komunikacyjne; zamiana komunikatu „TY" na „JA"; mówienie o potrzebach wprost. *(Za Gordon [9], Rosenberg [11]; nawiązuje do „Komunikatu o faktach" z Modułu 2 — wspólny słownik, A8.)*

- **Prezentacja metody (15 min):**
  - **Krok 1 — fakty (jak kamera):** NIE „Znowu robisz syf" → TAK „Widzę, że twoje rzeczy leżą na moim biurku".
  - **Krok 2 — emocja (komunikat „JA"):** NIE „Wkurzasz mnie!" → TAK „Denerwuję się, bo nie mam jak odrobić lekcji".
  - **Krok 3 — konkretna prośba:** NIE „Weź się ogarnij" → TAK „Proszę, przełóż te rzeczy na swoją półkę w ciągu 10 minut".
- **Trening w parach (20 min):** krótkie sytuacje (spóźnienie kolejny raz; ktoś bierze prywatną rzecz bez pytania; przerywanie w pół zdania). Prowadzący pilnuje czystych faktów w Kroku 1 i wykonalnych próśb w Kroku 3.

### SCENARIUSZ 4: Symulacje i praktyka (40 min)
**Cele:** zastosowanie 3 kroków w kontrolowanym stresie; asertywność wobec rówieśnika i hierarchii; doświadczenie emocji przy stawianiu granic.

- **Podział i przygotowanie (10 min):** grupy 3–4 os.; losują pasek ze scenką; wybierają 2 „aktorów", reszta „reżyseruje" i pilnuje metody.
- **Odgrywanie (30 min):**
  - **Symulacja A (uczeń–uczeń):** wspólny projekt na ocenę; jeden od 2 tygodni nie przesłał swojej części i ignoruje wiadomości. Poszkodowany stawia granicę i egzekwuje pracę **3 krokami**, bez wyzywania, ale nie odpuszczając.
  - **Symulacja B (pracownik–pracodawca):** menadżer wpisuje w grafik na niedzielny wieczór mimo zgłoszonych egzaminów; ucina: „Jak się nie podoba, mam dziesięciu na twoje miejsce". Pracownik reaguje asertywnie (np. propozycja zamiany zmian) **3 krokami**, bez płaczu/krzyku.
- Po każdej scence — mini wyjście z roli.

### SCENARIUSZ 5: Podsumowanie i debriefing (15 min)
**Cele:** wyjście z ról i obniżenie napięcia; ewaluacja i osobiste wnioski.

- **Wyjście z ról (10 min):** głęboki oddech, symboliczne „zrzucenie ról" (otrzepanie rąk/nóg). Pytania: „Jak to jest używać 3 kroków wobec trudnego szefa/leniwego kolegi? Jak reagowało ciało?".
- **Runda końcowa (5 min):** każdy kończy zdanie „Dzisiaj zabieram ze sobą…" lub „Najbardziej zaskoczyło mnie, że…". Podziękowanie za odwagę i otwartość.

## 9. Instrukcje dla prowadzącego
Model wyjścia z ról i akceptacji każdego „koloru" to mocna strona modułu — **stosuj jako standard także w innych modułach**. Nie drąż trudnych treści osobistych; skupiaj się na umiejętności. Pilnuj dobrowolności mapy wyzwalaczy.

## 10. Ćwiczenia

1. „Mój dzisiejszy kolor" (runda) — S1.
2. „Mapa wyzwalaczy" (indywidualne) — S2.
3. „3 kroki" w parach — S3.
4. Symulacje A i B (role-play) — S4.
5. Wyjście z ról + runda — S5.

## 11. Pytania do refleksji

- Co najczęściej mnie „odpala" i jak wcześnie to zauważam?
- Kiedy wybieram wybuch, a kiedy zamrożenie?
- Która z 3 kroków sprawia mi największą trudność?

## 12. Materiały dla uczestników
Karta „Mapa wyzwalaczy", karta „3 kroki" (z przykładami), paski scenek A/B. Wzory znajdują się w sekcji Dla uczestników.

## 13. Sposób sprawdzenia efektów
| Efekt | Jak sprawdzamy |
|-------|----------------|
| E1 | Uczestnik podaje przykład konfliktu jako zderzenia potrzeb + nazywa wybuch/zamrożenie |
| E2 | Wypełniona (lub omówiona) mapa: sytuacja–ludzie–myśli–ciało |
| E3 | Uczestnik układa komunikat w 3 krokach dla podanej sytuacji |
| E4 | Lista obserwacyjna symulacji: czyste fakty, komunikat „JA", wykonalna prośba |

## 14. Wskazówki dotyczące dostępności
„Mapa wyzwalaczy" — **wariant mówiony/symbolowy** (emotki, wskazanie na sylwetce) dla osób z dysgrafią; instrukcje pisane + wizualne; scenki czytane z paska; więcej czasu. Stosuj zasady dostępności i UDL.

## 15. Możliwe modyfikacje ćwiczeń
Mapa → rozmowa z prowadzącym zamiast pisania. Scenki → z gotowym szkieletem dialogu. „Kolor" → wskazanie koloru na palecie bez opowiadania, jeśli ktoś nie chce mówić.

## 16. Zasady bezpieczeństwa psychologicznego
Debriefing i wyjście z ról już obecne — **utrzymane jako wzorzec**. Dodatkowo: dobrowolność pracy z własną złością, procedura reagowania na ujawnienia, nota ostrożnościowa do technik regulacji. Stosuj standard bezpieczeństwa psychologicznego.

## 17. Źródła
CASEL [2], Gross [12], Gordon [9], Rosenberg [11], SAMHSA [13], UDL [7]. Pełne dane bibliograficzne są w sekcji Bibliografia.

---