# MODUŁ 2 — Dogaduję się z ludźmi: komunikacja w szkole i pracy

## 1. Tytuł
Moduł 2: „Dogaduję się z ludźmi — komunikacja w szkole i pracy".

## 2. Cel modułu
Rozwój jasnej, konkretnej komunikacji w środowisku pracy: upewnianie się o zrozumieniu instrukcji (parafraza) i mówienie o problemach w języku faktów zamiast oskarżeń.

## 3. Grupa docelowa
Młodzież branżowa, w tym osoby z trudnościami w uczeniu się i funkcjonowaniu społecznym. 8–16 osób.

## 4. Czas trwania
3 lekcje × 45 min = **135 min**. Wariant blokowy ~150 min z przerwą.

## 5. Efekty uczenia się
Uczestnik:

- E1. stosuje parafrazę („Czy dobrze rozumiem, że mam…?"), by upewnić się co do instrukcji;
- E2. buduje komunikat o faktach (fakt + mój problem) zamiast oskarżenia „ty zawsze…";
- E3. przeprowadza odpowiedzialną, trudną rozmowę telefoniczną z pracodawcą (zgłoszenie nieobecności).

## 6. Wymagane materiały
Tablica + marker; przygotowana wieloetapowa instrukcja techniczna; kartki z opisem ról (Pracownik, Szef, Obserwator). Karta „Fakt / Mój problem"; kontrakt grupy.

## 7. Przygotowanie prowadzącego
Przygotuj 2–3 realistyczne instrukcje branżowe o rosnącej trudności; przygotuj wariant dostępny „głuchego telefonu" (patrz sek. 15); zapoznaj się ze Standardem bezpieczeństwa (symulacja „zły szef" — wyjście z roli).

## 8. Przebieg zajęć krok po kroku

### LEKCJA 4: Komunikacja w warsztacie (jasność i upewnienie)
**Cel:** kluczowa jest jasność komunikatu i umiejętność upewnienia się, że zrozumiano instrukcję.

- **Wstęp (5 min):** „W warsztacie, przy hałasie maszyn, trzeba mówić krótko, jasno i upewnić się, że druga osoba słyszy".
- **Rozgrzewka „Głuchy telefon techniczny" (15 min):** uczniowie w rzędzie; prowadzący szepcze pierwszej osobie długą instrukcję (np. „Weź klucz trzynastkę z czerwonego wózka, dokręć lewą śrubę, sprawdź poziom oleju w kompresorze, włącz zielony przycisk, ale nie wcześniej niż za minutę"). Ostatnia osoba wypowiada na głos; porównanie z oryginałem. Wariant dostępny — patrz sek. 15.
- **Warsztat „Upewnij się!" (parafraza) (20 min):** narzędzie: „Czy dobrze rozumiem, że mam… (instrukcja swoimi słowami)?". Ćwiczenie w parach (mistrz–uczeń), rosnąca trudność, zmiana ról.
- **Podsumowanie (5 min):** „W pracy nie ma głupich pytań. Lepiej trzy razy zapytać, niż zepsuć maszynę".

### LEKCJA 5: Jak mówić o problemach? (Komunikat o faktach)
**Cel:** prosty schemat mówienia o problemach skupiony na faktach, nie na oskarżaniu.

- **Wstęp (5 min):** „Mamy tendencję do ataku: 'Ty zawsze…', 'Przez ciebie…'. To eskaluje konflikt".
- **Warsztat „Mówienie o faktach" (25 min):** schemat na tablicy: **FAKT** (co się stało, bez oceny) + **MÓJ PROBLEM** (dlaczego to dla mnie problem). Zamiana oskarżeń na fakty:
  - „Zawsze zostawiasz syf!" → „Zostawiłeś brudne narzędzia. Nie mogę zacząć pracy".
  - „Znowu zepsułeś szlifierkę!" → „Szlifierka jest zepsuta. Muszę nadrabiać czas".
  - „Nigdy mnie nie słuchasz!" → „Mówię do ciebie, a ty patrzysz w telefon. Nie wiem, czy usłyszałeś".
- ** Most do Modułu 5:** ten schemat to zalążek **komunikatu „JA"** (fakt → uczucie/„ja" → prośba), rozwijanego w Module 5 (technika „3 kroków"). Wspólny słownik — A8. (za Gordon [9], Rosenberg [11].)
- **Praca indywidualna (10 min):** „Sytuacja, która mnie denerwuje, rozpisana na Fakt i Mój Problem" (dobrowolne).
- **Podsumowanie (5 min):** „Mówienie o faktach jest trudniejsze do odrzucenia niż atak. To profesjonalne podejście".

### LEKCJA 6: Symulacja — rozmowa o nieobecności (telefon do szefa)
**Cel:** trening trudnej rozmowy telefonicznej z pracodawcą (zgłoszenie nieobecności).

- **Wstęp (5 min):** „Najgorsze, co można zrobić, to nie przyjść i nie zadzwonić".
- **Symulacja (role-play) (30 min):** grupy 3-osobowe (Pracownik, Szef, Obserwator). Scenariusz: Pracownik ma grypę, dzwoni rano; Szef reaguje złością. Zadanie Pracownika: zadzwonić jak najwcześniej (nie SMS), poinformować konkretnie o chorobie, przeprosić za kłopot, podać termin powrotu/aktualizacji. Obserwator daje wspierający feedback. Zmiana ról.
- ** Wyjście z roli (B4):** po scenkach krótkie „zrzucenie roli" i pytanie „co było najtrudniejsze?".
- **Omówienie i podsumowanie (5+5 min):** „Zadzwonienie w trudnej sytuacji buduje reputację odpowiedzialnego człowieka".

## 9. Instrukcje dla prowadzącego
W L4 zadbaj o realizm instrukcji. W L6 pilnuj, by „Szef" nie przekraczał granic (bez wyzwisk pod adresem konkretnej osoby); to trening umiejętności, nie licytacja agresji. Zawsze rób wyjście z roli.

## 10. Ćwiczenia

1. „Głuchy telefon techniczny" (+ wariant dostępny) — L4.
2. Parafraza w parach — L4.
3. „Fakt / Mój problem" — L5.
4. Symulacja telefonu do szefa (role-play) — L6.

## 11. Pytania do refleksji

- Kiedy ostatnio nie upewniłem się i wyszło nieporozumienie?
- Jak brzmi moje typowe oskarżenie i jak zamienić je na fakt?
- Co jest dla mnie najtrudniejsze w trudnym telefonie?

## 12. Materiały dla uczestników
Karta „Parafraza", karta „Fakt / Mój problem", karta ról do symulacji. Wzory znajdują się w sekcji Dla uczestników.

## 13. Sposób sprawdzenia efektów
| Efekt | Jak sprawdzamy |
|-------|----------------|
| E1 | Uczestnik poprawnie parafrazuje ≥2 instrukcje (obserwacja pary) |
| E2 | Uczestnik zamienia oskarżenie na komunikat fakt+problem (karta) |
| E3 | W symulacji spełnia 4 kryteria rozmowy (wcześnie/konkretnie/przeprosiny/termin) — lista obserwacyjna |

## 14. Wskazówki dotyczące dostępności
Instrukcje pisane + ustne; krótsze łańcuchy w „głuchym telefonie"; dozwolone notatki; scenka może być czytana z karty. Stosuj zasady dostępności i UDL.

## 15. Możliwe modyfikacje ćwiczeń
„Głuchy telefon" — **wariant dostępny**: przekaz pisemny/rysunkowy przekazywany kolejno (dla osób z trudnościami słuchu/uwagi) lub krótsza, 3-elementowa instrukcja. Symulacja telefonu: można odgrywać „plecami do siebie" (tylko głos) lub z kartą-podpowiedzią kroków.

## 16. Zasady bezpieczeństwa psychologicznego
Symulacja „zły szef" — kontrolowana, bez wyzwisk osobistych; obowiązkowe wyjście z roli i debriefing. Stosuj standard bezpieczeństwa psychologicznego.

## 17. Źródła
CASEL [2], Gordon [9] (komunikat „JA", aktywne słuchanie), Rosenberg [11], UDL [7]. Pełne dane bibliograficzne są w sekcji Bibliografia.

---